گفتوگوی روابط عمومی دانشگاه علوم و فنون مازندران با دکتر سمیرا شاکری فاخر:
بازار و مشتری؛ استراتژیهای نفوذ و مزیّت رقابتی
به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم و فنون مازندران، در راستای معرفی رشتههای مختلف دانشگاهی و بهویژه رشتههایی که در فعالیتهای آموزشی دانشگاه علوم و فنون مازندران گنجانده شده است، به دانشجویان و علاقهمندان به ادامه تحصیل در دانشگاهها و مراکز آموزشی، فرصتی دست داد تا روابط عمومی دانشگاه با دکتر سمیرا شاکری فاخر؛ عضو هیات علمی دانشگاه علوم و فنون مازندران در خصوص آشنایی با رشته تحصیلی مدیریت بازرگانی، به گفتوگو بپردازد که متن این گفتوگو را در زیر ملاحظه میکنید:
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: با سلام و ارادت، لطفاً با نام و نام خانوادگی خود و سوابق تحصیلی کلیدیتان(مقطع، دانشگاه، گرایش) شروع کنید؟
دکتر شاکری فاخر: با یاد خداوند مهربان و با درود فراوان خدمت مخاطبان عزیز، سمیرا شاکری فاخر دانشآموخته مقطع دکتری مدیریت بازرگانی و عضو هیات علمی دانشگاه علوم و فنون مازندران- ایران عزیز هستم. در هر دو مقطع دکتری و ارشد (MBA) در دانشگاه های میسور و بنگلور از کشور هندوستان مشغول به تحصیل بوده و فارغالتحصیل شدهام.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: چگونه مسیر شغلی خود را به سمت فعالیتهای آکادمیک و تدریس در رشته مدیریت بازرگانی هدایت کردید؟
دکتر شاکری فاخر: مسیر من به سمت تدریس و فعالیتهای آکادمیک تدریجی بود و از تجربیات متنوعی شکل گرفت.
در ابتدا، علاقهام به مدیریت و کسبوکار، بیشتر عملی بود. کار در شرکتهای مختلف مرا با چالشهای واقعی روبهرو کرد -مسایلی که کتابها کاملاً پوشش نمیدادند-. اینجا بود که متوجه شدم دانشی که من داشتم و مسایلی که در عمل دیدم، فاصلۀ قابلتوجهی داشتند. این فاصله برایم سؤال ایجاد کرد. چرا دانشجویانی که از دانشگاه میرفتند، برای کارهای عملی آماده نبودند؟
تصمیم گرفتم ادامه تحصیل داشته باشم. تحصیل در کشور هند، مرا تغییر داد. اونجا محیطی بود که تدریس فقط سخنرانی نبود؛ بحثهای عمیق، مطالعات موردی و ارتباط مستقیم با صنعت بخشهای اساسی برنامه بودند. دیدم که چطور یادگیری میتواند زنده و پویا باشد. این تجربه برایم روشن کرد من نه تنها میخواهم دانش داشته باشم، بلکه میخواهم آن را به شیوهای معنیخیز به دیگران منتقل کنم.
پس از بازگشت، کارم را ادامه دادم اما با دید متفاوت. بعد بهدنبال فرصتی بودم که بتوانم آموزش دهم و تحقیق کنم. به عنوان متخصص در بعضی از پروژههای مدیریتی، دانشم را با دانشجویان و متخصصان دیگر بهاشتراک میگذاشتم. کارگاههایی برگزار کردم، و با دوستان دیگر که همرشته بودیم، همکاری کردم.
شرایطی پیش آمد که به فکر تدریس رسمی و به عضویت درآمدن هیات علمی دانشگاه علوم و فنون مازندران در رشته مدیریت بازرگانی افتادم، این فرصتی بود که منتظرش بودم. میتوانستم نقشی حقیقی در شکلدهی یک رشتۀ جدید داشته باشم و همراه و همقدم دانشجویانی باشم که با رویکرد تعاملی و عملی با مدیریت و بازاریابی آشنا میشوند. تدریس برای من عین آموزش و یادگیری است.
خلاصهای از این مسیر: تجربۀ عملی → آگاهی از فاصلۀ بین تئوری و عمل → تصمیم برای تحصیل و یادگیری بیشتر → درک اهمیت تدریس موثر → انتخاب راه آکادمیک.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: مروری کوتاه بر مهمترین سوابق پژوهشی، مقالات یا پروژههای برجسته خود بفرمایید؟
دکتر شاکری فاخر: به طور خلاصه عرض کنم هم در بخش عملیاتی هم در بخش تحقیق و پژوهش علاقهی بنده، طیف وسیعی از موضوعات این رشته را شامل میشود، از جمله برند و توسعه آن، استراتژی و برنامههای بازاریابی، تکنیکهای راهاندازی کسبوکارها و درآمدزایی آن و غیره.
در حیطه فعالیتهای عملیاتی، برگزاری کارگاههای دورهای در سراهای محله شهرداری تهران در موضوعات کارآفرینی، مدیریت و بهرهوری، نیروی کار داشتم. در سمتهای مختلفی حضور داشته و دارم از جمله مسوولیت کمیته علمی انجمن اسلامی؛ روابط عمومی، مدیر تبلیغات، سایت و طراحی بازاریابی، بازرس رسمی و مشاور بازرگانی در شرکتها و سازمانها. همینطور مشاوره پایاننامههای رشته مدیریت در دانشگاه نیز بودهام. در هندوستان با پروژههای مختلفی روبهرو شدم که در این مسیر، بسیار کمکم کرده است. شرکت و فعالیت در کارگاههای تخصصی، سمینار و کنفرانسهای مرتبط با موضوعات این رشته که منجر به چاپ مقالات پژوهشی و بینالمللی در این زمینه شده که همچنان ادامه دارد.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: در حال حاضر، مهمترین چالشها و نوآوریهای روز دنیا در حوزه بازاریابی دیجیتال، رفتار مصرفکننده در عصر شبکههای اجتماعی، یا مدیریت برندسازی بینالمللی کدامند و دانشگاه علوم و فنون مازندران چگونه در این زمینه نقش ایفا میکند؟
دکتر شاکری فاخر: در بازاریابی دیجیتال، حریم خصوصی یکی از بزرگترین چالشهای کنونی است. GDPR در اروپا دسترسی به دادههای کاربران را بهشدّت محدود کرده و این، باعث شده مردم نگرانتر شوند. همزمان با این موضوع، رقابت برای جذب مشتری بسیار تشدید شده و هزینههای تبلیغاتی، روز به روز افزایش مییابد. یک چالش عملیتر هم مسالۀ یکپارچهسازی دادههاست. وقتی اطلاعات مشتری در پلتفرمهای مختلف پراکنده باشد، فهمیدن نیازهای واقعی آنها دشوار میشود.
اما خوشبختانه، نوآوریهایی هم در راه است. هوش مصنوعی تغییری بنیادی در بازاریابی ایجاد میکند. با AI میتوان محتوا را به طرز فوقالعاده شخصیسازی کرد، رفتار مشتری را پیشبینی کرد و حتی چتباتهایی ایجاد کرد که مثل افراد واقعی پاسخ دهند. جستوجوی صوتی و تصویری هم سرعت بخشیده و استراتژیهای تازهای را ضروری کردهاند. علاوه بر این، اینفلوئنسرهای خرد؛ معاونانی در شبکههای اجتماعی به ویژه اینستاگرام و تیکتاک هستند که نسبت به سلبریتیهای معروف، اعتماد و فروش بیشتری ایجاد میکنند.
درباره رفتار مصرفکننده در عصر شبکههای اجتماعی، وضعیت متفاوت است. توجه انسانها کاهش یافته و بسیاری کارهای متعدد را همزمان انجام میدهند(موبایل را چک میکنند، وقتی که تلویزیون تماشا میکنند). مصرفکنندههای امروزی بسیار شکآلود شدهاند و فقط برندهایی که شفافاند را دوست دارند. تبلیغات سنتی دیگر اثر ندارد. بدتر از همه، هر اشتباه یک برند میتواند در شبکهها مثل آتش پخش شود و سریعاً اعتباری را نابود کند.
اما اینجا هم نوآوریهایی وجود دارند. تحلیل احساسات و شنود اجتماعی ابزار قدرتمندی هستند. با کمک هوش مصنوعی میتوان دریافت کنیم مردم واقعاً چه احساس میکنند، نه صرفاً آمارهای خشک. روانشناسی شبکههای اجتماعی نشان میدهد جوامع برخط، چطور وفاداری به برند ایجاد میکنند. واقعیت افزوده و متاورس نیز روش خرید را تغییر میدهند(مثلاً اجازه میدهند مشتری لباس را در فضای مجازی امتحان کند).
مدیریت برندسازی بینالمللی هم چالشهای خود را دارد. بزرگترین آن، تطبیق با فرهنگهای محلی است یا همان glocalization" "برند باید در سطح جهانی ثابت باقی بماند اما با حساسیتهای محلی سازگار شود. نوسانات سیاسی و رقابت با برندهای محلی چابک هم موانع دیگری هستند.
از نوآوریهای مثبت، برندهایی است که روی مسایل اجتماعی و زیستمحیطی تمرکز دارند، خصوصاً در میان نسل Z، بسیار موفقترند. همکاریهای بینصنعتی و داستانسرایی دیجیتالی که در همه پلتفرمها جذاب باشد، راههای خوبی برای گسترش هستند.
اما نقش دانشگاه علوم و فنون مازندران:
دانشگاه ما میتواند نقش مهمی در این حوزهها ایفا کند. اولاً، در آموزش، میتوان محتوای دروس را بهروز کنیم. مباحثی مثل بازاریابی با هوش مصنوعی و تحلیل دادههای بزرگ در دورههای مدیریت بازرگانی جای گیرند. میتوانیم کارگاههای عملی برگزار کنیم و حتی با شرکتهای دیجیتال همکاری داشته باشیم.
در پژوهش، میتوانیم آزمایشگاهی برای رفتار مصرفکننده دیجیتال تأسیس کنیم. جاییکه از فناوریهای پیشرفته مثل ردیابی چشمی استفاده شود. تمرکز بر مسایل محلی، مثل رفتار مصرفکننده در منطقه شمال ایران یا برندسازی برای محصولات کشاورزی، میتواند دانشگاه را به مرکزی معتبر تبدیل کند.
در ارتباط با صنعت، ایجاد مرکز نوآوری برای استارتآپهای دیجیتال فوقالعاده مفید است. دانشجویان میتوانند ایدههای خود را با نیازهای بازار واقعی پیوند بزنند. پروژههای مشترک با شرکتهای محلی، خصوصاً صنایع غذایی، میتوانند مشکلات واقعی را حل کنند و برای دانشگاه درآمد ایجاد کنند.
خلاصهای از موارد فوق این است که دانشگاه ما میتواند از یک نهاد آموزشی ساده به مرکزی برای تحول دیجیتال تبدیل شود. با تمرکز روی آموزش مهارتمحور، پژوهشهای عملی و ارتباط صنعتی، میتوانیم نیازهای اقتصاد امروزی را پوشش دهیم.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: به نظر شما، کلیدیترین مهارتی که دانشجویان رشته مدیریت بازرگانی باید برای موفقیت در بازار کار کسب کنند، چیست؟(مانند تحلیل دادههای بازار، مهارتهای مذاکره یا تدوین استراتژیهای مشتریمحور).
دکتر شاکری فاخر: اگر بخواهم یک مهارت را بیان کنم، آن تفکر تحلیلی و حل مساله مبتنی بر داده است. البته نظرات متفاوتی وجود دارد، اما بر اساس تجربیاتم، این مهارت بنیاد همه چیز است.
چرا اینقدر حیاتی است؟ دانشجویان مدیریت بازرگانی کلی تئوریهای بازاریابی، مالی و منابع انسانی یاد میگیرند. اما چالش واقعی این است که این اصول را در شرایط پیچیده و واقعی بهکار برند. فرض کنید فروش یک شرکت، کاهش یافته یا رقیب جدیدی وارد بازار شده است. همین جا است که توانایی تحلیل داده برنده میشود. شما دادههای مرتبط را جمعآوری میکنید(آمار فروش، نظرسنجیها، دادههای صنعتی) و سپس آنها را تحلیل میکنید تا راهحلهای عملی پیدا کنید. اینجاست که تئوری به عمل تبدیل میشود.
من دیدهام نقشهای پرطلب امروزی، مثل تحلیلگر کسبوکار یا مدیر بازاریابی دیجیتال، به این مهارت متکی هستند. حتی در کارهای سنتیتر مثل فروش و مدیریت برند، اگر بتوان دادهها را درک کرد، خیلی جلوتر خواهیم رفت.
اما این مهارت چگونه با موارد دیگر پیوند میخورد؟ تحلیل دادههای بازار، خودش بخشی از این است. برای طراحی استراتژی مشتریمحور، نمیتوانی فقط حدس زد باید دادههایی مثل رفتار مشتری و ترجیحاتشان را بررسی کرد. حتی در مذاکره، اگر شمارهها و آمار بازار در دست داشته باشیم، استدلالها قویتر و متقاعدکنندهتر میشود.
این مهارت شامل چند بخش است: اول، باید بدانیم سؤالات صحیح را چطور بپرسیم یعنی مسالۀ اصلی را شناسایی کنیم. دوم، دادهها را از منابع درست جمعآوری کرده و سوم، ابزارهایی مثل Excel، Power BI یا SQL استفاده بشه تا الگوها و روندها را کشف کرد. در نهایت، این بینشها را به اقدامهای عملی تبدیل کرد. البته، باید بتوان اینها را به شکل روشن و متقاعدکننده به دیگران توضیح داد.
توصیههایم برای دانشجویان دانشگاه علوم و فنون مازندران، این است:
اول، روی Excel و آمار کاربردی تمرکز کنید. اینها اساس و ریشه همه چیز هستند. دوم، خود را با ابزارهایی مثل Power BI و Tableau آشنا کنید و نمونهکاری بسازید برای رزومهتان. سوم، در مسابقات و پروژههای موردی شرکت کنید که بهترین روش تمرین با مسایل واقعی است. چهارم، این مهارت را در تمام پروژههای درسیتان، مثل کلاسهای بازاریابی و استراتژی، بهکار ببرید.
در دنیای امروز دادهها مثل طلا هستند. توانایی استخراج معنی از آنها و تبدیلشان به تصمیمهای هوشمند، نه تنها شانس استخدامتان را بالا میبرد بلکه پایهای محکم برای رشد به سمت نقشهای مدیریتی فراهم میکند.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: چه پروژههای تحقیقاتی- عملیاتی جذّابی در طول تدریس در این رشته مورد علاقه شما بوده است؟(مثلاً تحلیل کمپینهای تبلیغاتی شرکتهای منطقهای یا مدلسازی رضایت مشتری).
دکتر شاکری فاخر: وقتی سؤال میشود درباره پروژههایی که برایم معنادار بودهاند، با انگیزۀ بیشتری پاسخ میدهم. یکی از پروژههای پرتأثیری که شیرینی تدریس را افزایش داده، تحلیل SWOT برای برند شخصی دانشجویان است.
چرا این پروژه برایم اینقدر خاص است؟ برای این که تئوری را زنده میکند و به زندگی واقعی دانشجویان متصل میکند. تدریس مدیریت معمولاً خشک و نظری است، اما من این تمرین را شخصیتر کردم. دانشجویان کسبوکار را بهعنوان یک"برند" در نظر میگیرند(شاید به دنبال شغل، یا شاید میخواهند استارتاپ و شغل جدید بسازند). بعد باید نقاط قوت و ضعف خود(مهارتها، شبکه ارتباطی، محدودیتهای مالی) و فرصتها و تهدیدهای خارجی(روندهای بازار، رقبا، تغییرات تکنولوژی) را تحلیل کنند.
این پروژه همیشه کلاس را پویا میکرد. یک دانشجو متوجه شد که اگرچه مهارتهای فنی دارد، ضعفش در ارتباطات این است که مانع پیشرفتش در فرصتهای بینالمللی میشود. دانشجوی دیگری که میخواست کافهای بازکند، تهدید ورود شاخۀ بزرگی به محلهاش را دید و فهمید چگونه از نقاط قوتش - فضای سنتی و محیط دوستانه- استفاده کند تا رقابت کند.
برای من، بخش جذّاب این بود که محقق شد: استراتژی نه تنها برای شرکتهای بزرگ، بلکه برای هر فردی برای موفقیت شغلی ضروری است. دانشجویان نه تنها مفاهیم را یاد گرفتند، بلکه آنها را عملی کردند. این تجربه نشان داد که وقتی یادگیری حول خود فرد بچرخد، انگیزه و درک عمیقتر ایجاد میشود.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: چرا دانشگاه علوم و فنون مازندران را برای فعالیتهای آموزشی و تحقیقاتی خود انتخاب کردید؟ این دانشگاه چه ویژگی شاخصی دارد که آن را از سایر دانشگاهها متمایز کرده است؟
دکتر شاکری فاخر: وقتی فکر میکنم به اینکه چرا دانشگاه علوم و فنون مازندران رو برای کار آموزشی و تحقیقاتیام انتخاب کردم، باید بگویم که این تصمیم ترکیبی از تجربیات شخصیام و یک فرصت فوقالعاده حرفهای شکل گرفته است.
اول از همه، تحصیلم در هند واقعاً چشماندازم رو تغییر داد. آنجا در یک محیط کاملاً متفاوت، با تأکید زیاد روی بحثهای کلاسی، کار تیمی و ارتباط مستقیم با صنعت، یاد گرفتم که چطور تدریس را پویا و تعاملی کنم. این سبک، به خصوص برای مدیریت بازرگانی که پر از تحلیلهای موردی و تفکر نقّادانه است، عالی کار میکند و من مشتاقم که همین رویکرد را اینجا پیاده کنم.
علاوه بر این، مازندران خودش یک آزمایشگاه زنده برای یادگیری عملی است. مثل هند که با تنوع فرهنگی و چالشهایش، فرصتهای واقعی برای مدیریت فراهم میکرد، اینجا با تمرکز روی کشاورزی، گردشگری و کسبوکارهای کوچک خانوادگی، میتوانیم پروژههای میدانی واقعی تعریف کنیم و دانشجویان را مستقیم به محیط وارد کنیم.
در نهایت، فضای صمیمی و پرانرژی دانشگاه، جایی که جسارت و نوآوری تشویق میشود، برایم ایدهآل بود. این محیط به من اجازه میدهد روی تأثیر واقعی - هم در کلاس و هم در جامعه کسبوکار اطراف-. تمرکز کنم. خلاصه، این انتخاب بر اساس تجربیاتم در هند، علاقهام به بنیانگذاری موضوعات جدید، و یک بستر غنی برای اعمال دانش، بهترین تطابق ممکن بود و امیدوارم برای همه، از جمله دانشجویان، خیلی پربار باشد.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: به نظر شما، بارزترین فرصتهایی که دانشجویان این رشته در دانشگاه ما میتوانند کسب کنند(کارگاههای تخصصی فروش، بازدید از شرکتهای بزرگ منطقه، یا مطالعه موردی کسبوکارهای محلی) چیست؟
دکتر شاکری فاخر: بارزترین فرصتهایی که دانشجویان میتوانند بگیرند، ترکیبی از کارگاههای عملی، بازدیدهای میدانی و مطالعات موردی است. اما اگر اولویتبندی کنم، مطالعات موردی با کسبوکارهای محلی نقطۀ شروع باشد.
چرا؟ اقتصاد مازندران بر کسبوکارهای کوچک و متوسط، کشاورزی و گردشگری استوار است. اینجاست که تئوریهای مدیریت میتوانند در واقعیت پیچیده آزمایش شوند. یک دانشجو اگر روی مسالۀ واقعی مثل مدیریت کارخانۀ فرآوری چای یا اقامتگاه بومگردی یا استارتاپ کشاورزی کار کند، مفاهیم مثل بازاریابی، زنجیرۀ تأمین و مدیریت مالی را در عمل یاد میگیرد.
این فرصتها به هم پیوستهاند: ابتدا مطالعۀ موردی آن مشکل واقعی را شناسایی میکند. سپس کارگاههای تخصصی مثل فروش یا بازاریابی دیجیتالی میآید، و دانشجو این بار با دانشی مستقیم استفاده میکند. در نهایت، بازدید از شرکتهای بزرگ نشان میدهد، همان اصول در مقیاس بزرگتر چطور کار میکنند. وظیفۀ ما این است که این چرخه را طراحی کنیم و دانشجویان را به عنوان مدیران آینده آماده کنیم.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: چه توصیهای برای دانشآموزانی دارید که میخواهند با انتخاب صحیح، رشته و دانشگاه خود را انتخاب نمایند؟
دکتر شاکری فاخر: انتخاب رشته و دانشگاه یکی از مهمترین تصمیمهای زندگیتان است. یک سرمایهگذاری بلندمدت برای آیندهتان.
اول، علایق و استعدادهای خود را بشناسید. اگر به جهان کسبوکار و مدیریت علاقه دارید، رشتهای انتخاب کنید که امکان اعمال ایدهها در محیط واقعی را فراهم کند.
دوم، دانشگاه را بر اساس فرصتهای عملی ارزیابی کنید. جویا شوید که آیا برنامههای تعاملی دارد؟ پروژههای میدانی با کسبوکارهای واقعی انجام میدهد؟ یا اساتید از تجربۀ صنعتی برخوردارند؟
سوم، چشمانداز اقتصادی منطقه را بررسی کنید. در مازندران، با تمرکز بر کشاورزی و گردشگری، میتوانید رشتهای انتخاب کنید که با این محیط همخوانی داشته باشد. یک دانشگاه خوب نه تنها دانش میدهد، بلکه فضایی برای تجربه عملی فراهم میکند.
در نهایت، صبور باشید. شتابزده عمل نکنید. از اساتید، مشاوران و دانشجویان فعلی سؤال کنید. این تصمیم میتواند مسیر زندگیتان را تعیین کند.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: سخن پایانی و انگیزهبخش شما برای دانشجویان فعلی رشته مدیریت بازرگانی چیست؟
دکتر شاکری فاخر: دانشجویان عزیز، شما در موقعیّتی استثنایی هستید. اینجا جایی است که تئوری واقعیت میشود. کلاسهای شما فراتر از صفحات کتابها میروند و به پروژههای میدانی، بازدیدهای شرکتها و تحلیلهای واقعی تبدیل میشوند. این فرصتها شما را برای نقشهای مدیریتی آماده میکنند. نه تنها با دانش ، بلکه با تجربهای که در اقتصاد محلی ریشه دارد.
در دنیای امروز، تکنولوژی و دادهها هستهای از استراتژی کسبوکار هستند. مهارتهای تحلیلی و توانایی کار با هوش مصنوعی نه تنها برای استخدام ضروری است، بلکه برای تبدیلشدن به رهبری در صنعت نیز قابل تامل است.
توصیه من برای شما این است که نرمافزارهای مرتبط با رشتۀ خود را یاد بگیرید و در این زمینه بهروز باشید. در پروژههای میدانی شرکت کنید و نتایجتان را حتی به کلاسها بیاورید. مدیران محلی را ملاقات کنید و از نزدیک کسبوکارها را رصد کنید. این نه تنها یادگیریتان را عمیق میکند، بلکه به جامعه و زندگیتان هم کمک میکند. با صراحت بگویم موفقیت شما به پویایی خودتان بستگی دارد.
پس، با تمام وجودم میگویم: از چالشها نترسید، آنها را به فرصت تبدیل کنید. شما نه تنها دانشجو هستید، بلکه پیشقراولانی برای آینده کسبوکار در ایران عزیزمان. یادتان باشد که هر قدم کوچک شما میتواند به یک دستآورد بزرگ تبدیل شود. بروید با شور و اشتیاق, و ببینید چگونه تأثیرتان، جهان را تغییر میدهد! همانطور که اساتید تلاش میکنند برنامهای پویا و تعاملی بسازند تا نسل اول دانشجویان مدیریت بازرگانیمان، با اعتماد بهنفس و خلاقیت، قدم در راه بگذارند.
روابط عمومی دانشگاه علوم و فنون مازندران
