گفتوگوی روابط عمومی دانشگاه علوم و فنون مازندران با دکتر فهیمه حسننتاج:
روانشناسی؛ سفرِ شناختِ انسان / هیچ دانشی، عمیقتر و اثرگذارتر از فهمیدن انسان نیست
به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم و فنون مازندران، در راستای معرفی رشتههای مختلف دانشگاهی و بهویژه رشتههایی که در فعالیتهای آموزشی دانشگاه علوم و فنون مازندران گنجانده شده است، به دانشجویان و علاقهمندان به ادامه تحصیل در دانشگاهها و مراکز آموزشی، فرصتی دست داد تا روابط عمومی دانشگاه با دکتر فهیمه حسننتاج؛ عضو هیات علمی دانشگاه علوم و فنون مازندران در خصوص آشنایی با رشته تحصیلی روانشناسی، به گفتوگو بپردازد که متن این گفتوگو را در زیر ملاحظه میکنید:
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: با سلام و ارادت، لطفاً با نام و نام خانوادگی خود و سوابق تحصیلی کلیدیتان(مقطع، دانشگاه، گرایش) شروع کنید؟
دکتر حسننتاج: با سلام و درود. اینجانب فهیمه حسننتاج عضو هیات علمی دانشگاه علوم و فنون مازندران هستم. دوره کارشناسی خود را در رشته آموزش کودکان استثنایی در دانشگاه تهران، دوره کارشناسی ارشد را در رشته روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی در دانشگاه اصفهان و مقطع دکتری را در دانشگاه تهران و در رشته روانشناسی کودکان استثنایی به پایان رساندم.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: چگونه مسیر شغلی خود را به سمت فعالیتهای آکادمیک و تدریس در رشته روانشناسی هدایت کردید؟
دکتر حسننتاج: از سال 1393 همزمان با قبولی در دانشگاه تهران در مقطع دکتری و همچنین استخدام در سازمان بهزیستی در سال 1394 و با توجه به علاقهمندی ویژه به امور آموزشی، فعالیتهای آموزشی خود را در دانشگاه فرهنگیان بابل شروع نمودم. فعالیتهایی هم مانند تدریس برخی دروس روانشناسی ویژه مربیان مهدهای زیر نظر اداره بهزیستی شهرستان بابل داشتم. این علاقهمندیها موجب شده بود که از همان زمان، برنامهریزیهای لازم را برای حضور در دانشگاه به عنوان عضو هیات علمی داشته باشم. در خاطراتم نوشتم که اولین باری که به معاونت پشتیبانی و نیروی انسانی ادارهکل بهزیستی استان مازندران در سال 1394 رفته بودم تا نامه تعهد شغلی را امضا کنم، از مسوول مربوطه پرسیدم:"با توجه به اینکه من دانشجوی دکتری هستم و قصدم این است که بعد از فارغالتحصیلی، برای استخدام به عنوان عضو هیات علمی اقدام کنم، آیا این تعهدنامهی اداره، مانع این اقدام من در آینده میشود؟" ایشان پاسخ دادند که شما تا 5 سال اجازه خروج از دستگاه اداری را ندارید و بعد از آن هم به شروطی امکانپذیر است. این صحبت ایشان باعث پریشانی من شد و موجب شد تا از همان زمان در اندیشه ایجاد راهحلهایی برای خروج از اداره در چند سال بعد آن باشم و همین اتفاق هم برایم افتاد.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: مروری کوتاه بر مهمترین سوابق پژوهشی، مقالات یا پروژههای برجسته خود بفرمایید؟
دکتر حسننتاج: کار پژوهشی خود را در قالب مقالات علمی – پژوهشی و کنفرانسهای ملّی و بینالمللی از سال 1389 و از زمان ورود به مقطع کارشناسی ارشد آغاز نمودم. یکی از مهمترین اقدامات پژوهشی بنده، برعهدهگرفتن یک طرح پژوهشی از سوی سازمان بهزیستی به صورت استانی بود که حدوداً یک سال زمان برد و ما در این پژوهش گسترده که در تمامی مهدکودکهای استان مازندران انجام شد، شروع به غربالگری و تشخیص کودکان مشکوک به اختلال طیف اتیسم کردیم. آماری که از شیوع شناسی این اختلال به دست آمد، تاثیرات بسیار زیادی بر مباحثی مانند سبب شناسی، اقلیم شناسی، پیشگیری و مداخلات بههنگام از خود به جای گذاشت.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: در حال حاضر، مهمترین چالشها و نوآوریهای روز دنیا در حوزه روانشناسی سلامت، روانشناسی شناختی، یا کاربرد فناوریهای نوین در سنجش و ارزیابی روانشناختی کدامند و دانشگاه علوم و فنون مازندران چگونه در این زمینه نقش ایفا میکند؟
دکتر حسننتاج: اجازه دهید چالشها و نوآوریها را در حوزههای روانشناسی سلامت، روانشناسی شناختی و فناوریهای نوین در سنجش و ارزیابی به تفکیک بیان کنم:
مهمترین چالشها در حوزه روانشناسی سلامت، افزایش اختلالات استرسمحور ناشی از زندگی دیجیتال، فشار شغلی، بحرانهای اقتصادی و تغییرات اجتماعی، فرسودگی شغلی کارکنان سلامت شامل پزشکان، پرستاران و درمانگران و چالش سلامت روان در بیماریهای مزمن مانند ناراحتیهای قلبی، سرطانها و دیابت است. با تغییرات بسیار بالا و سرعت استفاده از انواع تکنولوژی، اضطراب و استرس بهعنوان یکی از چالشهای مهم در دنیا مطرح شده است. برای برونرفت از این چالشها، نوآوریهای زیادی انجام شده است. با استفاده از درمانهای دیجیتال مانند اپلیکیشنهای درمانی و چتباتهای درمانگر تحت نظارت درمانگر، افرادی که قبلاً به خدمات دسترسی نداشتند، اکنون میتوانند درمان منظم دریافت کنند. اینها مشکلاتی مثل کمبود متخصص، هزینه زیاد، یا فاصله جغرافیایی را کاهش میدهند. نوآوری دیگر، استفاده از واقعیت مجازی و هوش مصنوعی است. واقعیت مجازی برای درمان فوبیا، PTSD، اضطراب اجتماعی و برای کاهش دردهای مزمن از طریق سرگرمکردن بیماران مورد استفاده قرار میگیرد. با استفاده از هوش مصنوعی تحلیل خودکار پیشآزمونها، پرسشنامهها، پرونده درمان، پیگیری وضعیت مراجع امکانپذیر است که سبب میشود کارهای زمانبر و تکراری را کم کند و درمانگر تمرکز بیشتری روی تحلیل و تصمیمگیری داشته باشد.
در مبحث روانشناختی شناختی، چالشهایی مانند درک محدود از سازوکارهای توجه، حافظه و تصمیمگیری در محیطهای پیچیده و پرتلاطم، تأثیر فناوریهای دیجیتال بر کاهش تمرکز و بار شناختی زیاد را میتوان نام برد. این مشکلات بهویژه امروزه در حوزه روانشناسی کودکان با نیاز ویژه بسیار مورد توجه قرار گرفته است. نوآوریهای زیادی مانند مدلسازی محاسباتی شناخت، شناختسنجی دیجیتال، واقعیت مجازی/افزوده (VR,AR)، تحریک مغزی غیرتهاجمی (TMS,FNIRS) در حال انجام و پیگیری است. در مدلسازی محاسباتی از طریق الگوریتمها، شبیهسازیهای کامپیوتری و شبکههای عصبی، پیشبینی رفتار انسان در شرایط مختلف و فهم اختلالات شناختی مانند اختلال بیشفعالی و اختلالات حافظه، امکانپذیر خواهد بود. از طریق شناختسنجی دیجیتال تشخیص زودهنگام اختلالات شناختی، پایش مداوم عملکرد ذهنی انجام خواهد شد. VR و AR کمک میکنند فرآیندهای ذهنی را در محیطهای طبیعیتر و نزدیک به واقعیت بسنجیم. تحریک مغزی غیرتهاجمی بدون عمل جراحی، فعالیت مغز را تغییر میدهد و منجر به تقویت حافظه فعال، توجه و مطالعه دقیقتر رابطه فعالیت مغز و رفتار میشود.
در حیطه سنجش و ارزیابی، یکی از چالشهای بزرگ، کمبود استانداردهای بینالمللی برای تستهای دیجیتال و برخط و همچنین عدم اطمینان در اعتبار و روایی آزمونهای دیجیتال است. برای حل این چالشها نیز متخصصان از توانایی هوش مصنوعی، برنامه واقعیت مجازی بهره میبرند.
در پاسخ به سوال بعدی شما باید گفت با توجه به اینکه رشته روانشناسی در دانشگاه علوم و فنون، رشته نوپایی است، به همین دلیل گروه روانشناسی دانشگاه علوم و فنون در تلاش است تا استانداردهای لازم را برای شکوفایی این رشته انجام دهد. لذا ما در آینده نزدیک خواهیم دید که این دانشگاه از طریق برخی فعالیتها مانند راهاندازی آزمایشگاه روانشناسی شناختی، توسعه پلتفرمها و اپلیکیشنهای سلامت روان دیجیتال، انجام پژوهشهای میدانی در حوزههای مختلف روانشناسی، طراحی آزمونهای استاندارد روانشناختی دیجیتال برای ارزیابی شناختی و هیجانی نقش بزرگی را در سطح استانی و کشوری ایفا خواهد کرد.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: به نظر شما، کلیدیترین مهارتی که دانشجویان رشته روانشناسی باید برای موفقیت در بازار کار کسب کنند، چیست؟ (مانند مهارتهای مصاحبه بالینی، درک آمار پیشرفته برای پژوهش یا توانایی اجرای تستهای استاندارد).
دکتر حسننتاج: کلیدیترین مهارت برای موفقیت دانشجویان روانشناسی در بازار کار:"توانایی فرمولبندی موردی و مهارت در ارزیابی و تشخیص مبتنی بر شواهد" است. چرا این مهارت مهم است؟ بسیاری از دانشآموختگان روانشناسی، اطلاعات نظری خوبی دارند، اما توانایی تبدیل این دانش به یک تحلیل دقیق، قابل دفاع و کاربردی از وضعیت مراجع را ندارند. در بازار کار در کلینیکها یا مدارس یا مراکز توانبخشی به روانشناسانی نیاز است که بتوانند مشکل را دقیق تعریف کنند، داده جمع کنند و تحلیل کنند، تشخیص یا فرمولبندی مورد بدهند و سپس مداخله مناسب را پیشنهاد کنند. این مهارت هم در درمانگری، هم در روانسنجی، هم در پژوهش، هم در مشاوره سازمانی کاربرد دارد. مهارتهایی که زیرمجموعه این مهارت بهحساب میآیند شامل:
1. تسلط بر آزمونهای روانشناختی معتبر و تفسیر اصولی آنها
2. مصاحبه تشخیصی ساختارمند و نیمه ساختارمند
3. شناخت نشانهها، تشخیص افتراقی و مسیرهای درمان
4. تفکر تحلیلی و نگاه چندبعدی(زیستی– روانی– اجتماعی)
5. نوشتن گزارش حرفهای روانشناختی
6. آشنایی با پروتکلهای مداخله مبتنی بر شواهد است.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: چه پروژههای تحقیقاتی/ عملیاتی جذّابی در طول تدریس در این رشته مورد علاقه شما بوده است؟(مثلاً بررسی تأثیر عوامل محیطی بر سلامت روان دانشجویان یا طراحی مداخلههای گروهی برای بهبود سازگاری اجتماعی).
دکتر حسننتاج: با توجه به تخصص بنده در رشته روانشناسی کودکان با نیاز ویژه و تشخیص و درمان اختلالات روانشناختی دوران کودکی، عمده پژوهشها و تحقیقاتم حول محور اختلالات دوران کودکی بهویژه اختلالات عصب تحولی مانند اختلالات یادگیری، نقص توجه/ فزونکنشی، کمتوانی ذهنی. اختلال طیف اتیسم بوده و در آینده هم در همین حوزهها ادامه خواهد داشت.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: چرا دانشگاه علوم و فنون مازندران را برای فعالیتهای آموزشی و تحقیقاتی خود انتخاب کردید؟ این دانشگاه چه ویژگی شاخصی دارد که آن را از سایر دانشگاهها متمایز کرده است؟
دکتر حسننتاج: دانشگاه علوم و فنون مازندران را بهدلیل ترکیب منحصربهفردی از رویکرد کاربردی، فضای پژوهشی عالی و تعامل مؤثر با صنعت و جامعه انتخاب کردم. این دانشگاه با وجود ساختار نسبتاً جمعوجور خود، از انعطافپذیری بالایی در انجام امور آموزشی و پژوهشی برخوردار است و همین موضوع فرصت مناسبی برای انجام پژوهشهایی فراهم میکند که مستقیماً قابل استفاده و اثربخش هستند. همانطور که مطلع هستید دانشگاه علوم و فنون تقریبا همیشه جزء دانشگاههای برتر در بین دانشگاههای غیرانتفاعی کشور است و از جمله دانشگاههایی است که اساتید برجسته و توانمندی را در خود جای داده است. یکی دیگر از ویژگیهای خوب این دانشگاه، امکانات کارگاهی، آزمایشگاهی و رفاهیات خوب آن است. همه این مسایل سبب شد تا بنده این دانشگاه را در راستای کار خود انتخاب کنم.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: به نظر شما، بارزترین فرصتهایی که دانشجویان این رشته در دانشگاه ما میتوانند کسب کنند(دسترسی به مراکز مشاوره دانشجویی، کارگاههای تخصصی روانسنجی، ارتباط با مراکز توانبخشی منطقه) چیست؟
دکتر حسننتاج: دانشجویان روانشناسی در دانشگاه علوم و فنون از چند فرصت طلایی برخوردارند که سبب رشد علمی، مهارتی و حرفهای آنها میشود. یکی از آنها، حضور در کارگاههای تخصصی در حوزههای مختلف روانشناسی است. گروه روانشناسی در دو سال اخیر، دورهها و کارگاههای بسیار خوبی را برای دانشجویان برگزار کرده است. چنین مهارتی برای ورود به بازار کار روانشناسی لازم و ضروری است. یکی دیگر از فرصتهایی که در اختیار دانشجویان این رشته قرار گرفته، ارتباط با مراکز توانبخشی و کلینکهای درمانی است. طی دو سال اخیر، بازدیدهایی از مراکز توانبخشی شهرستان بابل و کلینکهای روانشناسی انجام شده که باعث آشنایی دانشجویان با ماهیت و ساختار محیطهای کاری و ایجاد انگیزه برای ادامه فعالیتهای آموزشی آنها شده است. همچنین همانطور که در پاسخ به سوال قبلی شما گفته بودم با توجه به ساختار منعطف دانشگاه، دانشجویان میتوانند در پروژهها و تحقیقات پژوهشی شرکت کنند و اطلاعات ارزشمندی در حوزه پژوهشی کسب کنند.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: چه توصیهای برای دانشآموزانی دارید که میخواهند با انتخاب صحیح، رشته و دانشگاه خود را انتخاب نمایند؟
دکتر حسننتاج: در انتخاب رشته و دانشگاه، بهترین توصیه این است که تصمیمی آگاهانه، واقعبینانه و شخصیسازی شده بگیرید. اگر بخواهم بهصورت کلی و در قالب یک چارچوب ساده، آن را بیان کنم باید بگویم یک دانشآموز، اول باید خودش را بشناسد. منظور از این شناخت این است که بداند بهعنوان مثال از چه کارهایی لذت میبرد، چه توانمندیهایی دارد و از چه کارهایی انرژی میگیرد. دومین گام این است که رشتهها را از نزدیک تجربه کند یعنی فقط از روی اسم یا تعریفهای کلی انتخاب نکند. سوم اینکه بازار کار در رشته مورد علاقهاش را بررسی کند. موضوع چهارم اینکه کیفیت دانشگاه را بر اساس نیازها و توانمندیهای خود بررسی کند. یکی از موضوعات مهم، انتخاب دانشگاه با کیفیت مناسب همراه با محیط علمی فعال، استاد خوب، امکانات کارگاهی و آزمایشگاهی مناسب است. و در آخر مسیر شغلی خود را تصور کند و رشتهای را انتخاب کند که با شخصیت، توانایی و خواستههای واقعیاش هماهنگ است.
خبرنگار روابط عمومی دانشگاه: سخن پایانی و انگیزهبخش شما برای دانشجویان فعلی رشته روانشناسی چیست؟
دکتر حسننتاج: سخن پایانی و انگیزهبخش برای دانشجویان روانشناسی این است که روانشناسی فقط یک رشته دانشگاهی نیست؛ سفرِ شناختِ انسان است و هیچ دانشی، عمیقتر و اثرگذارتر از فهمیدن انسان نیست؛ نه در درمان، نه در آموزش، نه در زندگی. این را باید بدانید که شما رشتهای را انتخاب کردهاید که هر مهارتی که یاد میگیرید، همزمان زندگی خودتان و دیگران را بهتر میکند.
به امید روزهای زیبایی که توسط همین دانشجویان برای نسل بعدی رقم خواهد خورد.
روابط عمومی دانشگاه علوم و فنون مازندران
